- Frans: graphe du désir
- Engels: graphe of desire
- Duits: Graph des Begehrens
De graaf van het verlangen is een topologische voorstelling van de structuur van het verlangen. Lacan ontwikkelde de graaf van het verlangen voor het eerst in Le Séminaire, Livre V (Lacan, 1957-8) om de psychoanalytische theorie van de grap te illustreren (zie Freud, 1905c). De graaf verschijnt opnieuw in enkele daaropvolgende seminaries (zie Lacan, 1958-9 en 1960-1) en zal daarna niet meer uit het werk van Lacan verdwijnen. De graaf verschijnt in verschillende vormen, maar de meest bekende daarvan komt voor in Subversion du sujet et dialectique du désir dans l’inconscient freudien (Lacan, 1960a). In dit werk bouwt Lacan de graaf in vier lagen op. De eerste is de ‘elementaire cel’ van de graaf (figuur 6, zie E, 303).
De horizontale lijn representeert de diachronische keten van betekenaren; de hoefijzerige lijn representeert de vector van de intentionaliteit van het subject. De dubbele doorsnede van deze twee lijnen illustreert de aard van de terugwerkende kracht: de boodschap, in de volledige graaf (zie figuur 7) aangeduid met s(A), is het hechtingspunt (point de capiton) dat achteraf wordt vastgesteld door de specifieke interpunctie die er door de Ander, A, aan gegeven is. Het preverbale mythische subject van de zuivere behoefte, aangeduid met de driehoek, moet doorheen de smalle doorgangen van de betekenaar, die het gespleten subject, Ꞩ, genereert.
De tussenliggende lagen van de graaf van het verlangen hebben niet betrekking op een evolutie of een ontwikkeling in de tijd want de graaf bestaat altijd als een geheel; het zijn eenvoudige pedagogische hulpmiddelen die Lacan gebruikt om de structuur van de volledige graaf te tonen (figuur 7, zie E, 315 en Ec, 817).
In de volledige graaf is er niet een maar zijn er twee ketens van betekenaren. De onderste keten (van de betekenaar naar de stem) is de bewuste keten van de betekenaren, het niveau van het gezegde. De bovenste keten (van de jouissance naar de castratie) is de keten van betekenaren in het onbewuste, het niveau van de enunciatie. De structuur is dus gedupliceerd, de bovenste laag van de graaf is op exact dezelfde wijze geconstitueerd als de onderste laag.
Literatuur
- Dylan Evans, Inleidend lacaniaans lexicon. De psychoanalyse van Jacques Lacan. Amsterdam, Sjibbolet 2024 [oorspronkelijk D. Evans, An introductory dictionary of lacanian psychoanalysis. Londen/New York, Routledge, 1996, vertaling door Elisabeth Greven].
- Jacques Lacan, [1960a], ‘Subversion du sujet et dialectique du désir dans l’inconscient freudien’, in Jacques Lacan, Écrits, pp.793-827 [‘The subversion of the subject and the dialectic of desire in the Freudian unconscious’, vert. Alan Sheridan, in Jacques Lacan, Écrits: A Selection, pp. 292-325].
- Jacques Lacan, Le Séminaire. Livre V. Les formations de l’inconscient, 1957-58, red. Jacques-Alain Miller, Parijs: Seuil, 1998.
- Jacques Lacan, Le Séminaire. Livre VI. Le désir et son interprétation, 1958-59, Parijs: Points, 2022 [The Seminar. Book VI. Desire and Its Interpretation, vert. Bruce Fink, Cambridge: Polity, 2019].
- Jacques Lacan, Écrits. A Selection, vert. Alan Sheridan, Londen: Tavistock Publications, 1977. (E)
- Jacques Lacan, Écrits, Parijs: Seuil, 1966. (Ec)
Duits: Signifikant, der / das Signifikat Engels: siginier / signified Frans: signifiant / signifié Dit begrippenpaar is essentieel binnen een lacaniaans begrepen psychoanalyse. Het is in een gewijzigde betekenis afkomstig uit het werk van de linguïst Ferdinand de Saussure (1916). Als c…
Frans: énonciation Engels: enunciation Duits: Sprechakt De taaltheorie in Europa maakt een belangrijk onderscheid tussen de enunciatie [het(uit)spreken], en de uitspraak (Fr. énoncé). Het onderscheid betreft twee manieren om naar de taalproductie te kijken. Wanneer de taalproductie…
Het doel van de psychoanalyse is er in gelegen om de analysant de waarheid omtrent zijn eigen verlangen te doen inzien. Maar het is alleen mogelijk om je eigen verlangen te kennen wanneer het in het spreken wordt uitgedrukt aldus Lacan.
De ideeën van de Franse psychoanalyticus Jacques Lacan hebben de theorie en de klinische praktijk van de psychoanalyse aanzienlijk veranderd en hebben een grote impact op de cultuurwetenschappen en de filosofie. Lacans oeuvre staat echter bekend om zijn complexiteit en idiosyncratische…